พัดพระพิธีธรรมคืออะไร

“พัดพระพิธีธรรม” เป็นหนึ่งในเครื่องหมายสำคัญของพระพิธีธรรม ผู้มีหน้าที่สวดพระอภิธรรมในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พัดชนิดนี้เรียกว่า “พัดหน้านาง” ทำจากผ้าแพรปักดิ้นทองอย่างประณีต มีทั้งหมด ๔ สี ได้แก่ สีเหลือง สีแดง สีน้ำเงิน และสีเขียว 

สีทั้งสี่ไม่ได้เลือกมาเพื่อความงาม แต่แฝงความหมายลึกซึ้งทางพระพุทธศาสนา สัญลักษณ์ธาตุ ๔ และสัจธรรมแห่งความไม่เที่ยง

อาจารย์ ดร.ศรัณย์ มะกรูดอินทร์ แห่งวิทยาลัยเพาะช่าง อธิบายว่า สีของพัดทั้ง ๔ หมายถึง “ธาตุ ๔” คือ ดิน น้ำ ไฟ และลม ซึ่งเสื่อมสลายไปตามลำดับเมื่อสิ้นชีวิต จึงเป็นสัญญะแห่ง อนิจจัง — ความไม่เที่ยงของสังขารทั้งปวง

• พัดสีเหลือง — ธาตุลม

เมื่อชีวิตดับสูญ ลมหายใจหยุดลง ร่างกายไร้แรงพยุงและหนักทิ้งตัว

• พัดสีแดง — ธาตุไฟ

ความอบอุ่นค่อย ๆ ลดลง กลายเป็นความเย็นแทนที่ เสมือนไฟที่มอดดับ

• พัดสีน้ำเงิน — ธาตุน้ำ

ความชุ่มชื้นของร่างกายเสื่อมสลาย เนื้อหนังเริ่มเน่าเปื่อยตามกฎธรรมชาติ

• พัดสีเขียว — ธาตุดิน

ส่วนที่เหลืออยู่ในที่สุดคือโครงกระดูกอันแห้งกรัง ซึ่งกลับคืนสู่ดินในที่สุด

ความหมายในเชิงธรรมเนียมสงฆ์

พระศรีวชิรากร (ปกรณ์ กิตฺติธโร ป.ธ.๙) วัดชนะสงคราม อธิบายเพิ่มเติมว่า สีของพัดยังสื่อถึง ระดับเปรียญธรรม ได้แก่

สีเหลือง — เปรียญธรรม ๖

สีแดง — เปรียญธรรม ๕

สีน้ำเงิน — เปรียญธรรม ๔

สีเขียว — เปรียญธรรม ๓

ซึ่งสะท้อนลำดับแห่งความรู้และปัญญาในพระไตรปิฎกของพระภิกษุผู้ศึกษา

พัดพระพิธีธรรม : เครื่องหมายแห่งเกียรติและสัจธรรม

พัดพระพิธีธรรมจึงเป็นทั้ง “เครื่องหมายแห่งเกียรติ” และ “เครื่องหมายแห่งธรรม” ที่ผสานความงดงามทางศิลปะเข้ากับสัจธรรมของชีวิต เตือนให้ระลึกถึงความไม่เที่ยงและความเป็นไปตามธรรมชาติของสังขาร

กราบขอบพระคุณ พระมหาวโรตม์ ธมฺมวโร พระพิธีธรรม วัดบวรนิเวศวิหาร ตรวจทานเนื้อหา

#คณะกรรมการฝ่ายประชาสัมพันธ์งานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ

#สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนีพันปีหลวง

#พระพิธีธรรม #พระราชพิธี #เกร็ดในราชสำนัก